ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮੋਢੀ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ

                                                                        ਡਾ.ਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਲੀ (919464797400)

ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਜਿਸ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਂ ਹੈ ਅਗਰ ਇਸ ਗ਼ਦਰ ਇਸ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਮੁਢਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਅਧੂਰੇ ਹੀ ਸਮਝੇ ਜਾਣਗੇ ਉਹ ਇਕ •ਿਅਕਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ੀਬਨ•ਾਂ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਅਖੌਤੀ ਚਿੰਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕਾ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿੱਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਇਨਕਲਾਬ ਸੀ ਜਦਕਿ ਮਹਾਨ ਗ਼ਦਰੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਟੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ ਜਿਨ•ੰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਸੀ ਜਿਨ•ਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਜਾਤ ਤੇ ਰੰਗ ਕੇਵਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਸਲਾ ਹੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਗ਼ਦਰੀ ਬੰਗਾਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਗ਼ਦਰ ਵੱਲ ਵਧੇ ਸਨ ਜਿਨ•ੰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬੰਗਾਲੀ ਨੂੰ ਫੋਕਸ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸੁਭਆ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ•ਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜੇਲ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿਚ ਨਰਕ ਵਾਲੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾ ਨੇ ਹੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਪਰ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਗਾੜਕੇ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਓ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਗੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ।
ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਦੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੋਲ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੇਗੀ ਤਾਂ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜਿਆ ਸ਼ਾਂਨਾਮੱਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗਾ। ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਕ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮਜੂਪਰਾ (ਨੇੜੇ ਕੰਚਰਪਰਾ) ਜਿਲ•ਾਂ 24 ਪਰਗਾਨਾਂ ਵਿਚ 15 ਜੂਨ 1884 ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲੀ ਮੋਹਨ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲੀ ਮੋਹਨ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਖੇ ਕੇਂਦਰੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਮਹਿਕਮੇਂ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਸਨ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਲਾਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲਾ ਗਿਆਨ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਨੇ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਤਾਰਕ ਨਾਥ  ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੜਕੇ ਇਕ ਨਿਰਨਾਇਕ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। 16 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਇਸ ਅਹਿਮ ਰਚਨਾ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। ਇਸੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੜ•ਕੇ ''ਅਨੁਸ਼ੀਲਨ ਸਮਿਤੀ'' ਦੇ ਬਾਨੀ ਪੀ. ਮਿੱਤਰ ਏਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ  ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਬਾਸੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਮਿਤੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਸੋ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਅਨੁਸ਼ੀਲਨ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਉਸ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਸਨ।
1901 ਵਿਚ ਉਹ ਉਚ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਕੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਗਿਰੀਜਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1905 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਪੀ. ਮਿੱਤਰ ਅਨੁਸ਼ੀਲਨ ਸਮਿਤੀ ਦੀਆਂ ਸਿਖਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਢਾਕਾ ਗਏ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਵੀ ਨਾਲ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਅਤੇ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਗੁਰੂ 'ਦੱਤ ਕੁਮਾਰ' ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ੀਲਨ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ।
ਛੇਤੀ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਤਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਮਦਰਾਸ (ਚੈਨਈ) ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਟੂਰ ਲਈ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਤੇ ਬਿਪਨਚੰਦਰਾ ਪਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਇਸੇ ਟੂਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਲਾਕਾਂਨਥਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਚਾਰੀ, ਸੁਬਰਾਮਨੀਆਂ ਸ਼ਿਵਾ ਅਤੇ ਚਿਦੰਬਰਮ ਪਿਲਾਈ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। 
16 ਜੁਲਾਈ 1907 ਨੂੰ ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ ਜਪਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਿਆਟਲ ( ਅਮਰੀਕਾ ) ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਪੁੰਹਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਕਲੇ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲੈਬੋਟਰੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੜਨਾਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਦੋ ਭਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਇਮਿਤਹਾਨ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਸ  ਕਰ ਲਏ। ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾ ਕਰਕੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 1908 ਵਿਚ ਵੈਂਕੂਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਵਿਖੇ ਇੰਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ  ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਲਕੱਤਾ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਬਦਨਾਮ ਸੂਹੀਆ ਅਫਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਹੋਪਕਿਨਸਨ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਇੰਨਸਪੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਸੂਹ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸੂਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1908 ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਅਤੇ ਪੀ. ਖਾਨਖੋਜੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਲਹਿਰ ਖੜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਨਾ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਅਧਰ ਲਸ਼ਕਰ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੂੰ ਜਤਿਨ ਮੁਕਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚੋਂ '' ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ '' ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਚਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਰਚਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ੍ਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ '' ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ'' ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰਚਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਾਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਚੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਫੇ ਉਪਰ ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ ਦਾ ਮਸਹੂਰ ਵਾਕ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ''ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ '' ਇਸ ਵਾਕ ਤੋਂ ਇਸ ਪਰਚੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਮਝ ਦੀ ਟੋਹ ਬੜੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਇਹ ਪਰਚਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ 1907 ਵਿਚ ਹਿੰਦੋਸਾਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵਸਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਲਈ ਉਨ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈਆਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਪੜ•ਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗਏ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ  ਆਉਂਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਨ•ਾਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪੜ•ਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਕੀ ਹਨ? ਕਰਤਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਉਨ•ਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫਰਜ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਨ•ਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ । ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਭਾਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਭੇਤਾਂ ਦਾ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋ ਹਜਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ•ਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਹ ਅਨਪੜ• ਸਿੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਜ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੁਚੀ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਵਿਚ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ ' ਸਵਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ' ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1907 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਨ•ਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਏ ਕਿਰਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਨੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੀ ਇਕ ਬਸਤੀ ਸੀ। ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਗਏ ਇਨ•ਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣਾ ਪਵੇਗਾ ਇਸ ਦਾ ਕਦੇ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਡੂਰਸ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਧੱਕਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ ਉਸ ਵਕਤ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਾਰਤੀ ਉਸ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂ ਪੀ ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਸਿੱੱਟਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ 'ਤੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਅੱਥਰੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੇਰੇ ਸਗੋਂ ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਾਮਬੰਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ  ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹੀਲੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬੇਜਿਦ ਸੀ ਉਸ ਵਕਤ 'ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਨੇ ਲਿਖਿਆ '' ਕਿ ਸਾਡਾ ਕੌਮੀ ਜੀਵਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਹੈ ਜੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।'' ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਪਰਚੇ ਦੇ ਇਕ ਅੰਕ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਕਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲੜ• ਮਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਕੂਲਰ ਵੀ ਕੱਢਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਰਕੂਲਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਰਕੂਲਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਸਦੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵਰਗ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਹਮਦਰਦ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਪ੍ਰਚਾਰਨੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ 'ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ' ਰੱਖਿਆ । ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਯੁਗਾਂਤਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਯੁਗਾਂਤਰ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ। ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨਾਂ ਚਾਹੰਦਾ ਸੀ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ  ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਉੱਥੇ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ•ਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਾਜਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਆਟਲ ਵਿਖੇ 1906 ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨ।  ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਰਗਰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੀਹਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 
1857 ਦੇ ਅਸਫਲ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਕਸਕ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਹੀ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।  ਉਹ ਅਧੂਰੇ ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਜੁਝਾਰੂ ਜੋਧਾ ਸੀ। ' ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਪੀਲ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੋਂ ਛਪਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਇੰਡੀਆ' ਨੇ ਪੁਨਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 30 ਜੁਲਾਈ 1907 ਨੂੰ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਸਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ''ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਮਫ਼ਰੂਰ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।''ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ 'ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ 'ਫ਼ਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅੱਡੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਐਕਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰੇ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ 'ਫ਼ਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਥੇ ਪੜ•ਦੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਸ ਪਰਚੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸਾਵਰਕਰ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਮੀਦ ਖਾਨ ਆਦਿ ਨੇ ਲਿਨਕੋਲਿਨ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ।  ਸਿਆਟਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਲੰਡਨ ਤੇ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਉਂਣ ਵਾਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਮਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡਮ ਕਾਮਾਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਿਆਟਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਸਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ  ਭਾਰਤੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਕ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਿਆਟਲ ਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪੈ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ 1907 ਈ. ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ 'ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਆਟਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਸੀ। ''ਮਾਸਟਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਸਾਂਗਲਾ ਹਿਲ ਵੱਲੋਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਫ਼ਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ।'' ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜਾ ਬੌਧਿਕ ਮਹੌਲ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵਿਚ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਆਗੂ ਰੋਲ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਾਕਮ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਚਿੜਦੇ ਸਨ ਤੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨਾ ਆਵੇ।
''3 ਅਕਤੂਬਰ 1908 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਫ਼ਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲੇ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।'' (ਫਾਇਲ ਨੰਬਰ 1908 ਪੋਲੀਟੀਕਲ-1-No-੧੭-੧੮ 39N1)No.9665) ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜਨ ਲਈ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਿਲ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਵੀ ਪੈਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਨ•ਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋ ਨਜਾਤ ਪਾਉਣ ਲਈ 'ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ' ਜਥੇਬੰਦਕ ਲਾਮਬੰਦੀ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵਿਚ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਦਾ ਬਾਨੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1909 ਦੇ  ਪਰਚੇ '' ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ '' ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਅਪੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 'ਸਵਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ' ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਜੁਬਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਪੀਲ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ 'ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਲੇਖ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਲੰਮਬੰਦੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗਨੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
ਸਿਆਟਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ 1910 ਵਿਚ 'ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਇੰਡੀਆ ਹਾਊਸ ' ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਉਹ ਆਪ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਆਉਂਦੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦੇ।
ਮਾਰਚ 1912 ਵਿਚ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਇਕ ਪੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪੱਤਰ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਮੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਮੀਟਿੰਗ ਇਸੇ ਪੱਤਰ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਪੜ•ਨ ਗਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਵੀ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਰਾਭੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਪੜ•ਾਇਆ ਸੀ। 
1914 ਵਿਚ ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ ਵੱਲੋਂ ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੀਐਚਡੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਯਮ'। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਕਲੇ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਅਮਰੀਕਣ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ । ਹੁਣ ਉਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਖੁੱਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ ਸੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਿਸ਼ਵ ਉਪਰ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦਵੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।
ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਜਿਹੜੇ ਭਾਰਤੀ 'ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ' ਪੜ•ਦੇ ਸਨ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਜਿਹੜਾ ਗ਼ਦਰ 1914 –15 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਸੀ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਨਾਲ 22 ਮਹੀਨੇ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਾਜਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੱਟੀ।  ਕੌਮਿਟਰਨ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਅਗਸਤ 1922 ਨੂੰ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਿਊਯਾਰਕ ਗਏ। ਦੋ ਮਹਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵਕਤ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਟੂਰ 'ਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ, ਹਾਲੈਂਡ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਸਵੀਡਨ, ਰੁਮਾਨੀਆਂ, ਤੁਰਕੀ ਆਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਇਨ•ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵੀ ਗਏ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾ ਕਾਬੁਲ ਦੋਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਜਥੇਬੰਦਕ ਕੰਮਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਸਗੋਂ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਇਕ ਖੁਫੀਆ ਦਸਤਾ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜਾ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਬੰਬ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਜਿਹੜਾ ਰੂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਰਤੇ ਸਨ ਉਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 
1924 ਵਿਚ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਕੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਟੂਰ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਨਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੇਣੇ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਵਾਪਸ ਆਕੇ ਉਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੀ ਨਾਲ ਰਲਕੇ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪੜਨ ਆਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੜ•ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਮਦਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
 ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਨੂੰ 1947 ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਵੰਡ ਨੇ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 1952 ਵਿਚ 46 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਕਫੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ ਵਿਜ਼ੀਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਲੰਮਾਂ ਸਮਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਭੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਕੁੱਦਿਆ ਤਾਰਕ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਦੇਖਕੇ ਧਾਂਹੀਂ ਰੋ ਉੱਠਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਲਾਰੋ ਲੀਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਕਤ ਉਨ•ਾਂ ਲੀਟਰਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਕੇਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਸਤਾ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ਾਇਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਸਵਾਰ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਫਿਕਰ ਅੱਜ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਠੀਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਤਾਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਹੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਨਾਂ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਫੈਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ 'ਵਿਵੇਕਾ ਨੰਦ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 9 ਸਤੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਗੂ ਭਾਗ ਜਤਿਨ ਦੀ 37 ਵੀ ਬਰਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਰੀ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਰਗਾ ਪਰਚਾ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਉਪਰ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਪਾਸੋ ਵੱਡੀਆਂ ਆਸਾਂ ਲੈਕੇ ਵਾਪਸ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ 22 ਦਸੰਬਰ 1958 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਜ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਦੇ ਫਿਕਰਾਂ ਦੀ ਪੈੜ 'ਤੇ ਤਲਦਿਆਂ ਕੁਝ ਕਰਨਾਂ ਹੈ ਜਾਂ ਨਵ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵਾਂਗ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।

ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਸਧਾਰ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਫਲਾਉਂਦੇ ਫੈਸਲੇ

                                                                             ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਲੀ (9464797400)
ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਕ ਆਮ ਅਫਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਸੀ ਸੀ ਕੈਮਰੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਬਾਇਓ ਮੀਟਰਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ। ਸਕੂਲ ਟਾਇਮ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਮੋਬਾਇਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਣਗੇ। 40% ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਤੀਜੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਇਕ ਸਲਾਨਾ ਤਰੱਕੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਦ ਆਦ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਅਫਵਾਹਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ ਫੈਲ ਰਹੀਂਆਂ ਹਨ। ਇਨ•ਾਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਦਾ ਆਧਰ ਬਣ ਰਹੀਂਆਂ ਹਨ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਰੋਜ ਬਿਨ•ਾਂ ਸਿਰ ਪੈਰ ਦੇ ਛਪ ਰਹੀਂਆਂ ਖਬਰਾਂ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਜਗਤ ਨੂੰ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਲੈਕੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ। ਇਹ ਸਪਨਾ ਸਕਾਰ ਹੋਵੇ ਇਹ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਚਾਹੰਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਤ ਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਦਾ ਹਾਲ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਬੀਏ ਪਾਸ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਤੋਂ ਨਲਾਇਕ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਿਆਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਫਿਕਰਮੰਦ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਗੈਰਵਾਜਵ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਥੱਲੇ ਮਕਸਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਮਾਜ  ਵਿਚ ਬੇਚੈਨੀ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਦੀ ਯੋਗ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨ•ਾਂ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਰਗਾ ਨਾ ਹੋਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ, ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਨਾ ਤੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਵਸਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਾਂਗ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਨ•ਾਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਵਿਚ ਜੇ ਸੀ ਸੀ ਕੈਮਰਾ ਹਰ ਵਕਤ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਰੀਕਾਡਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਆਜਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਹ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਨਿਰਭੈਅ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਨਿਮਾਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਵਕਤ ਇਹ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਵਕਤ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ? ਤੇ ਕਹਿੜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਸਾਇਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੇਵਲ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਤਾਂ ਵਾਜਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤਿਆ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਉਦਾਹਰਣਾ ਦੇਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ•ਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਭਾਂਵੇ ਸਲੇਬਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਖਸੀਅਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਹਰ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ•ਾਂ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਖਜ਼ਾਨਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ ਉਨ•ਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਣਗੇ। ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਦੇ  ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਮਾਡਲ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੇਵਲ ਇਹ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਤ ਹੋ ਸਕਣ। ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਲੇਬਸ ਤੋਂ ਬਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਭਾਗੀ ਸਕੰਜਾ ਕੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਵਿਚ ਕੈਮਰਾ ਲਾਕੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਅਪਾਹਜ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਾਜਵ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਕਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਫੈਲ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਪਕ ਫੈਲ• ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਅਮਲਾ ਫੈਲਾ ਫੇਲ• ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਦਾ ਸੀਸੀ ਕੈਮਰਾ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਸਕੂਲ ਕੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਰਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੋਬਾਇਲ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਰ ਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਅਮਲੇ ਫੈਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਇਨ•ਾਂ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਮੋਬਾਇਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਸੀਪਲ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਵੇਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੋਈ ਤਰਕਮਈ ਆਧਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਏਨਾਂ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਫੌਨ ਨਾ ਸੁਣਨ। ਆਓ ਜਰਾ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਮੁੜਕੇ ਦੇਖਈਏ ਤਾਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਕਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵੋਟਾਂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਬਾਇਲ ਫੌਨ ਭੱਤਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਫੁਰਤੀ ਲੈਕੇ ਆਉਣ ਲਈ ਆਨ ਲਾਇਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਉਸੇ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਤਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਬਾਇਲ ਭੱਤਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੋਲ ਮੋਬਾਇਲ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਧਨ ਦੀ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਾਂ ਹੁਣ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੋਬਾਇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ ਤਾਂ ਬਸ ਏਨ•ਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁਗ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਪਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪਿਛਾਹ ਖਿਚੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲੀਬਾਨੀ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਗਾਹ ਵਧੂ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਨਿਕਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਗੱਲ ਰਹੀ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਵਿਚ ਫੌਨ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇਹ ਕੰਮ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਹੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਾਸ ਹੋਣ। ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਇਹ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਇਸ,ਹਿਸਾਬ, ਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਨਾਂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਉਪਰ ਬੋਰਡ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਤੀਜੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਵੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਖਤਰੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਲਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਉਪਰ ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਚੱਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੁਹੰਚ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਦੇਣ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਕਈ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲਦੇ ਹਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਨਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਨਕਲ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਲੈਣ ਲਈ ਹੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਲੋਕ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੰਦੇ ਉੱਥੇ ਨਤੀਜੇ  ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ  ਵਧੀਆ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਖੌਫ ਨਕਲ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਡਰ ਏਰੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਓਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉੱਥੇ ਵੀ ਟੀਚਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਪੜ•ਾਈ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਤੀਜੇ ਵਧੀਆਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹਾਲੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸਟਾਫ ਸਰਪਲੱਸ ਹੈ ਉੱਥੇ ਵੀ ਨਤੀਜੇ  ਵਧੀਆਂ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਖਾਸ ਵਰਗ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ•ਾਂ ਉਪਰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗਾਜ ਨਹੀਂ ਗਿਰਦੀ। ਜੇ ਕਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਆਉਣ ਦਾ ਇਕੋਂ ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਫੇਲ• ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਇਨ•ਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬੋਰਡ ਦਾ ਪੈਪਰ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਲ• ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਲਾਜਮੀ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਲਈ ਐਸ ਐਸ ਆਧਿਆਪਕ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੜ•ਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਰਮਸਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਠੇਕੇ ਉਪਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਰਾਂ ਨੂੰਠੇਕੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਤਰੁੰਤ ਹੀ ਪੱਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਐਸ ਐਸ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੋਸਲਸਟਡੀ ਦਾ ਹੀ ਪੇਪਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀ ਜਦੋਂ ਵਧੀਆਂ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੁਹਤੀ ਵਾਰ ਉਸ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਵੀ ਗੈਰ ਵਿਦਿਅਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਅਸਤ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Êਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅੱਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਫਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਉਪਾਰਕ ਵਸਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੈਕੜੇ ਸਕੂਲ ਬਿਨ•ਾਂ ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀ। ਚਾਰ ਦਿਵਾਰੀ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਬਹੁਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰ ਦੀ ਛੱਤ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਕੂਲਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਪੀਣ ਲਈ ਛੁੱਧ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭੰਧ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਟਾਇਲਟ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪੈਂਡੂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਨ•ਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਕੋਲ ਜਨਰੇਟਰ ਹੈ ਉੱਥੇ ਤੇਲ ਵਾਸਤੇ ਫੰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚਾਲੀ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਫੇਦੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੜ•ਾਉਣ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 60% ਸਕੂਲਾਂ ਕੋਲ ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਹਾਲਤ ਏਨੀ ਮਾੜੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਕੇਮਰੇ ਲੱਗਣ ਦੀ ਖਬਰ ਕਿੰਨੀ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰਜਾ ਚਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਪਿੱਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਘੰਟੀ ਮਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਸੀ ਕੈਮਰੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇ ਜੇਕਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਭਾਗ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਘਟੀਆ ਪੜ•ਾਈ ਲਈ ਕੇਵਲ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਅ ਸਕਦੀ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਐਕਵਾਗਾਰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਕੈਮਰੇ ਲੱਘਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਕੈਮਰੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਦਾ ਹੀ ਭਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਡਿੱਗ ਰਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਠੇਕੇ ਉਪਰ ਅਧਿਆਪਕ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸ਼ੁਫਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਪਿੱਛਲੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਭਰਤੀ ਉਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਹੈ। ਕੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਬਦਲ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਣ ਸਕਣਗੀਆਂ? ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਭਰਵੀ ਬਹਿਸ ਛੇੜਕੇ ਸਾਰਥਿਕ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੱਤਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕੇ ਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਹੋਰ ਅਮਲਾ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਮੀਡੀਏ ਨੂੰ ਅੰਬਾਨੀ ਵੱਲੋਂ ਨੋਟਿਸ ਤੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦਾ ਖੁੱਲਾ ਖੱਤ

  
                                                                               ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਲੀ (9464797400)
ਮੀਡੀਆ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਥੰਮ ਉਪਰ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਰ ਵਾਰੀ ਦੇ ਮਾਰੂ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਹ ਥੰਮ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਂਵੇ ਐਮਰਜੈਨਸੀ ਦੇ ਉਹ ਖੌਫਨਾਕ ਦਿਨ ਹੋਣ ਭਾਂਵੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਣ । ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਰੀ ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਭਾਂਵੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਕੀਮਤ ਕਿਉਂ ਨਾ ਤਾਰਨੀ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਇਹ ਚੌਥਾ ਥੰਮ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪ ਹੀ ਮਜਬੂਤ ਹੋਕੇ ਉਭਰਦਾ ਰਿਹਾ  ਸਗੋਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬਣਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਮੀਡੀਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਉੱਥੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਸ ਥੰਮ ਦੀ ਬੇਬਾਕੀ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਿਸ ਵੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜਾਰੂਰੀ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ  ਲੋਕਤੰਤਰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕਾਗਜੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਉਦਾਹਰਣਾ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਕਾਊ ਤੇ ਟਕਾਊ ਮੀਡੀਏ ਦਾ ਟਕਰਾ ਜਿੱਥੇ ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਫੇਸਬੁਕ ਟਵੀਵਰ ਵਰਗਾ ਲੋਕ ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਂਵੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਸੀਮਾਂਵਾਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸੋਸਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਸਲ ਮੀਡੀਏ ਨੂੰ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਰਕੀਬਾਂ ਵੀ ਸੋਚੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸੋਸਲ ਮੀਡੀਏ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਸਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਮੀਡੀਆ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾ ਚੱਕਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਡਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਹਾਕਮ ਧਿਰਾਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੋਸਲ ਮੀਡੀਏ ਉਪਰ ਲਗਾਮ ਕੱਸੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪੱਖੀ ਮੀਡੀਆ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਘੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਇਹ ਚੋਥਾ ਥੰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਰੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅੱਜ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ੋਸਲ ਮੀਡੀਆ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਜਿਹੜੀ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ ਹੈ ਮੀਡੀਏ ਉਪਰ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਕੜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਾ ਪੇਚਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੀਡੀਏ ਲਈ ਅੱਜ ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਦਿਨ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੀਡੀਏ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ•ਾਂ ਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਤੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਂਨਫਰੰਸਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਵ ਪਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ•ਾਂ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾ ਦਾ ਇਹ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗ ਪਤੀ ਦੀ ਮਾਨਹਾਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਬਿਨ•ਾਂ ਛੱਕ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਹੈ ਸਗੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੋਟਿਸ ਨੇ ਮੀਡੀਏ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਨ•ਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਸਾ ਵੱਟਕੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅੱਜ ਜੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ਇਨ•ਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਸਾ ਵੱਟਕੇ ਲੰਘਣ ਦੀ ਕੇਸਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਨ•ਾਂ ਨੋਟਿਸਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਹੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਇਕ ਖੁੱਲਾ ਪੱਤਰ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ ਮਾਨਹਾਨੀ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵੀ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਮਾਨ ਹਾਨੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਨਹਾਨੀ ਉਨ•ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸ਼ਾਤ ਭੂਸਨ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਨੋਟਿਸ ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ  ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨੋਟਿਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਨੇ ਹੱਥੋ ਹੱਥੀ ਪਲਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋ ਭਾਸ਼ਵਾਂ ਵਿਚ ਫੇਸਬੁਕ ਉਪਰ ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੁੱਲੇ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਇਸ ਨੋਟਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਏ ਉਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਂਵੇ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ  ਦਾ ਕੁੰਡਾ ਮੀਡੀਏ ਦੇ ਸਿਰ ਉਪਰ  ਡਰਾਉਣ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਕਮ ਧਿਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮੂੰਹ ਖੋਲਣ ਦੀ ਜੁਰਤ ਹੀ ਨਾ ਕਰੇ। 
31ਅਕਤੂਬਰ ਤੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ•ਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕਾਂਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿਚ ਰੀਲਾਇਸ ਕੰਪਣੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਆਏ ਸਨ। ਇਨ•ਾਂ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਂਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿਚ ਗੈਸ ਕੰਪਣੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਵਧਾਈਆਂ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਨ•ਾਂ ਅਸਹਿ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਧ ਵਰਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੀਉਣਾ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਏਨ•ਾਂ ਅਸਹਿ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਆਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਛੇਤੀ ਚੋਣਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਬਵੀ ਜੁਬਾਨ ਨਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭੂਸਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਆਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਆਬਾਨੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੋ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਇਜਹਾਰ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਨ•ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਜ਼ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਜਿਨ•ਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਹੀ ਡਰਦੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਵ੍ਰਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੀ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਖਣਾ ਚਹੁੰਦੀ। ਜਿਸ ਮੁੱਦੇ ਉਪਰ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਦੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਦੇਵ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਹਸ਼ਰ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿਚ ਹੇਇਆ ਉਹ ਵੀ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਂਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਇਸ ਪੱਤਰ ਨੇ ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਹੈ। ਪੱਤਰ ਰਾਹੀ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਕੀ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਉਨ•ਾਂ ਦਾ ਤੇ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕੀ ਹੁਣ ਬਣਦਾ ਟੈਕਸ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਕੀ ਇਸ  ਨਾਲ ਚੋਰੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ? ਕੀ ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੇਲ• ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਕੇਜਰੀ ਵਾਲ ਨੇ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ , ਲੇਕਿੰਨ ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਤੁਹਾਡੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨੀਆਂ ਗਾਂਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ ਰਾਹੀਂ ਸਫਰ ਕਰ ਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੈਪਾਲ ਰੈਡੀ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਬਆ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਆਪੋਜੀਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੇਵਲ ਕਾਗਜ਼ੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਡਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੀਡਰ ਤਾਂ ਵਿਕ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵਿਕਾਊ ਨਹੀਂ ਹਨ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ  ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਲੋਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਕਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ।
ਇਹ ਪੱਤਰ ਭਾਂਵੇ ਲਿਖਿਆ ਤਾਂ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਦੀ ਰਹਾਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਕਫ  ਦੀ ਉਸ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਹਾਇਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਣਾ ਸੀ।   ਭਾਰਤ ਦੀ 27% ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰ ਢਕਣ ਲਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।  ਫਾਇਨਸ਼ਿਅਲ ਟਾਇਮਜ਼ (6 ਜੂਨ 2008) ਦੀ ਇਕ ਖਬਰ  ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਦੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਭਵਨ ਦਾ ਨਾਮ '' ਅੰਟੀਲਾ '' ਹੈ। ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੋਖ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 570 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਲਾਗਤ ਕੀਮਤ 2,500 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਉੱਤਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੇ ਮੰਜਲਾਂ ਕਾਰਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਥੀਏਟਰ ਤੇ ਦੋ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਹੈਲਥ ਕਲੱਬ ਹਨ। ਇਹ ' ਆਸ਼ੀਆਨਾਂ ' ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੇਵਲ ਛੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਇਹ ਪੱਤਰ ਅੱਜ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਫਿਕਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵਰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਵਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸਗੋਂ ਮੀਡੀਏ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪਿਸਦੇ ਆਮ ਲੋਕ

ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਕ ਵਰਗ ਇਹ ਹਾਲਪਾਰਿਆ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੇ ਉਨ•ਾਂ ਦਾ ਲੱਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਗ ਰਾਹੇ ਬਗਾਹੇ ਬੱਸਾਂ ਰੇਲਾਂ ਵਿਚ ਸਫਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕੋਸਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਲਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਧਿਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਲੋਕ ਰਾਏ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਪਾਉਂਦੀ ਤੇ ਲੋਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਵਾਂਗ ਕੇਵਲ ਇਕ ਬਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਪੜਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸ਼ਰਦ ਪੁਆਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਮੰਤਰੀ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਅਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਅਕਸਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਸਾਲ ਕਮਾਦ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੰਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਹੀ ਦਿਨ ਖੰਡ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀਜ਼ਨਕ ਹੱਦ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਡੀਜਲ ਤੇ ਪਟਰੋਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵਿਰੋਧ ਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਿਆਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਪਟਰੋਲੀਅਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦੇ ਆਸਾਰ ਹਨ।
 ਮਹਿਗਾਈ ਦੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗਰੀਬ ਅਮੀਰ ਦੀ ਖਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਚੋੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵਰਗ ਰਾਤੋਂ ਰਾਤ ਅਮੀਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਚੋਣਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਨ•ਾਂ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਖੋਲ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗ ਹੋਰ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਮੱਧ ਵਰਗ ਹੀ ਇਕ ਐਸਾ ਵਰਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਰਾਹੇ ਬਗਾਹੇ ਇਸ ਮਹਿਗਾਈ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਗਾਈ ਭੱਤਾ ਹਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਂਵੇਂ ਉਹ ਮਹਿਗਾਈ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਉਹ ਮਹਿਗਾਈ ਦੀ ਮਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਰਗ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪਿਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕੋਈ ਲੋਕ ਅੰਦੋਲਨ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ ਭਾਂਵੇ ਹਰ ਵਕਤ ਚਾਹੰਦਾ  ਸਦਾ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਅੰਦੋਲਨ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਸੌਖੀ ਹੋਵੇ। ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਿਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰ ਝੱਲਈ ਪੈ ਰਹੀਂ ਹੈ ਉਹ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਖੁੱਲ ਕੇ ਇਸ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਉਨ•ਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜੇ ਪਿੱਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਾਅ ਵਸਤਾ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਾਸੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਲੈਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਟੋ ਚਾਲਕ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਉਦੋਂ ਪਟਰੋਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅੱਜ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਸਾਹਿਬ ਵਧਾ ਦਿਓ ਤੁਸੀ ਆਪ ਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਵਧਾ ਦੇਵਾਂਗਾ ਪਰ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਗੱਲ ਤੇਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਝੱਟ ਬੋਲਿਆ ਉਹ ਲੋਕ ਦੂਸਰਾ ਆਟੋ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਕੜਿਕੀ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ•ਾਂ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਖੁਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਫਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਕੇਵਲ ਆਟੋ ਚਾਲ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਂਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਏਨੀ ਚਿੰਤਾਨਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣੀ ਜਦੋਂ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸਫਾਈਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਹੀ ਖਦਸ਼ਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੰਮ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਕਿ ਉਨ•ਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਾਰ ਚਾਰ ਪੰਜ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸੇ ਰੋਟ 'ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਗਾਈ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਘਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਭਾਂਵੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਏਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੰਮ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਘਰ ਘਰ ਵੱਧ ਛੁੱਟੀਆਂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਰਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਨਾ ਫਿਕਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਨੇ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਕਦੇ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੜਨੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੌਕ ਤਾਂ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਮਾਰ ਪਤੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵਾਸਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਾਧ ਦੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਦੇਸੀ ਓਹੜ ਪੋਹੜ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਸਖਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਇਸ ਲਈ ਚੌਕੀਦਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਦਾ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਨ•ਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣਾ ਰਹੀਂ ਸੀ ਉਸ ਵਕਤ ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੱਧ ਵਰਗ ਕਿਨ•ਾਂ ਕਮੀਨਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਨ•ਾਂ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਹਾਂ।
ਹਫਤੇ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਪਾਰਕ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਮਾਲੀ ਪਿੱਛਲੇ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਮਹੀਨਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਬਾਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਾਂ ਧੋਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਰਾਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਬਜੀ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਨ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਬੇਟਾ ਰੁਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਹੀ ਧੋਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਬਦ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਂਵੇ ਪਿੱਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਮਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਫੁਟਬਾਲ ਸੀਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਪੜਨੋਂ ਹਟਾਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੋਤਾ ਬੇਟਾ ਇਸ ਮਹਿਗਾਈ ਦੀ ਭੇਟਾ ਚੜ ਚੱਕਾ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਨ•ਾਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਪੜਚੋਲਵੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਨ•ਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਰੇਖਾ ਦੀਆਂ ਡੀਂਗਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਤੋਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਨਾਲ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹਨ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਤਿਆਂ ਵਾਗ ਸਮਝਦੇ ਇਹ ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਨਾਲ ਟੱਟੇ ਇਨ•ਾਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅਸੀਂ ਮਧ ਵਰਗੀ ਲੋਕ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਸਸਤੀਆਂ ਸੇਵਾਂਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਅਸੀਂ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਵੱਟੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ।ਸਸਤੀ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇਕੇ ਇਹ ਮਧ ਵਰਗ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
 ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਮਾਰੂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋਰ ਵਧਣ ਦੇ ਆਸਾਰ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਚੂਮਰ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨਵਸਾਮਰਾਜੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਏ ਹਾਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੀ ਰੇਖਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ 12% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਇਹ ਪਿਛਲੇ 16 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਡ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹਾਕਮ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਚਾਰ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਜਾਂ ਦੀ ਥੁੜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਸਤਾ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲ ਕੁਲ ਹੀ ਉਲਟ ਹੈ ਆਨਾਜ ਗਦਾਮਾਂ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਲੋਕ ਭੁਖ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਇਕ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਧ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲ ਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੇਵਲ 5% ਵਸੋਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਤੇਲ ਦੀ ਕੁਲ ਖਪਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਇਕੱਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਖਪਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਹੀ ਹੋੜ ਨਾਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਤਾਂ ਵਧ ਰਹੀਂਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਤਾਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਘਟਣ ਤੇ ਵੀ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਅਥਾਹ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਜਦ ਤਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪਿਸਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕੋਈ ਲੋਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਭਾਂਵੇ ਤਿਲ ਤਿਲ ਕਰਕੇ ਮਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਗਵਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਨ•ਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਧ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ ਇਸ  ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਨਵ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾ ਸਕੇਗਾ।
                                                          ਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਲੀ 9464797400

ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ

    
                                                                                                 ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਲੀ 9464797400
ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਏਨਾਂ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ•ਾਂ ਇਸ ਚੋਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨੇ। ਭਲਾ ਕੋਈ ਕਾਂਗਰਸੀ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਅਕਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਆਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬੱਬਰ ਆਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਨਾਂਹ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਆਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਉਸ ਸ਼ਾਨੇਪੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਹੀ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਆਈਆ ਹੈ ਕਿ ਸਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਾਣ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਕਾਹਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਏਡੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਿਧਾਇਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ  ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲ ਯਕੀਨੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਦਮੇਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਲਾਲਚਾਂ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵਿਕਾਰ ਦਾਅ ਉÎੱਪਰ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਨ ਵਜੋਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲੇ ਕਿੱਤੇ ਲਈ ਪਾਟੀ ਦੀ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਏਡੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੱਚੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੀ ਇਹ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ,ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ•ਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਤਾ ਦੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਇਸ Àੁੱਪਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਿਆਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਂਵੇ ਕਿ ਕੁਝ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ  ਕਿ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਉਨ•ਾਂ ਵਿਚ ਏਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆ ਨਹੀ ਸਕਦਾ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾਂ ਸਮਾਂ ਲੜਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਹੁਣ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਇਸ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਐਵੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਉਪਾਰੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕ ਪਾਸੋਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਗਾਂਧੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦੀ ਆਸ ਕਰੀ ਜਾਈਏ ਇਹ ਵੀ ਓਨ•ਾਂ ਹੀ ਗਲਤ ਹੈ ਜਿਨ•ਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਬੱਬਰ ਆਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਾਂ ਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦੀ ਆਸ ਅੱਜ ਦੇ ਆਕਾਲੀ ਦੱਲ ਪਾਸੋ ਕਰਨੀ ।

ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਕਮ ਧਿਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਹਰਾਉਣਾ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਮੋਗੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਜੈਨ ਨਾਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਆਪਣੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਬਦਲ ਕੇ ਜਿਸ ਤਰ•ਾਂ ਅਕਾਲੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸੱਟ ਆਕਾਲੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪੀ ਪੀ ਕੋਸਿਆ ਸੀ ਹੁਣ ਉਹੀ ਹਾਈ ਕਮਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਰੀਫ ਵਿਚ ਹਵਾਈ ਕਿਲੇ ਉਸਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜੋਰ ਹੈ, ਭਾਂਵੇ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫਾ ਵਿਚ ਹਾਜਰੀ ਲਗਾਈ ਹੈ ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਕਾ ਡੇਰਾ ਹੀ ਮੋਗੇ ਵਿਚ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੈਪਟਨ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ•ਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਸਨ, ਕਿ ਹਕੂਮਤਾਂ ਹਰਾਉਣੀਆਂ ਏਨ•ਾਂ ਅਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਕੱਲ ਅਗਰ ਇਹ ਹੀ ਵਿਧਾਇਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਪਸ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਆਵੇ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਕੀਨਨ ਹੀ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਜਾਣਗੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਇਦ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹ ਦਿਨ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਦੇਵੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਿਵਾਣ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਵਾਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ ਮਨਿਸਟਰ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪਾਰਟੀ Àੁੱਪਰ ਪਕੜ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮਜਬੂਤ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਦੀ ਧਾਂਕ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਸਥਾਪਿੱਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਪਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਕ ਘੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੂਸਰੇ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿਚ ਫਸਣਾ ਤੇ ਉਪਰੋਂ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਲੈਣੀਆਂ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਸੁੰਘੜਦੀ ਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਪਰੋਂ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਆਗੂ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਟੇ ਰਟਾਏ ਭਾਸਨ ਦੇਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਜੇ ਇਸ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਣਦੀ ਕਰੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈਕੇ ਜਾਵੇ।
Îਮੋਗਾ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮੁਥਾਜੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ•ਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਕਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਘੁਰਕੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਮਸਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਭਾਈਵਾਲ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਮੱਤਭੇਦ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਉਹ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਪਾਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਮਜੋਰੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਕਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੀ ਇਕੱਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਆਲਮ ਸਿਰ ਚੜ ਬੋਲਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉੂਠ ਕਿਸ ਕਰਵਟ ਬੈਠਣਾ ਹੈ ਇਹ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਜਰੂਰ ਦੇਣੀ ਵਾਜਵ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਚੋਣਾ ਲੜੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਕਾਮਰੇਡ ਵੀ ਜਿੱਤ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਹੀ ਕਾਮਰੇਡ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਚੱਕਰੀ ਉਪਰ ਐਸੇ ਚੜੇ ਕਿ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ਾਨਾਂ ਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਘਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੀਮਿੰਟ ਦਾ ਰੰਗ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇਸ ਚਲਾਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਚਾਰੇ ਨਾ ' ਘਰ ਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘਾਟ ਦੇ '। ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਾਂਗਰਸ ਉੱਪਰ ਹੋਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਹੀ ਸੋ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਮੁੜ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਝੀਆਂ ਚੋਣਾ ਹੀ ਲੜੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ•ਾਂ ਪੱਕੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਚੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਹੀ ਰੱਖਿਆ। ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਏਨਾ ਸਬਕ ਜਰੂਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਤੀਜਾ ਬਦਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਕਾਂਗਰਸ ਦਸ ਸੀਟਾਂ ਹਾਰ ਗਈ ਤੇ ਇਸ ਵਾਰੀ ਸਤਾ ਤੋਂ ਏਨੀ ਦੂਰ ਹੋਈ ਕੇ ਮੋਗੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਾਰ ਦੇਖਣੀ ਪੈ ਗਈ।
ਇਨ•ਾਂ ਚੋਣਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ ਵੀ ਸਰਗਮ ਰਿਹਾ। ਜਿਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਗੁੜਤੀ ਨਾਲ ਜਵਾਨ ਹੋਇਆ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਂਵੇ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਇਨ•ਾਂ ਚੋਣਾ ਵਿਚ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਟ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖੋਰਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਕੇਵਲ ਚੋਣਾ ਦੇ ਦਿਨ•ਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਸਰਗਰਮੀ ਫੜਦਾ ਹੈ ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਜੇ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ  ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਦਾ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਉਪਰ ਬਹੁ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਣੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਪਰ ਟੈਕਸ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਪਰ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਉੱਪਰ ਠੇਕਾ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਠੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਮੀਨਾਂ ਖੋਹ ਕੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨਰੇਗਾ ਵਿਚ ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਬੇਹਿਸਾਬੀਆਂ ਹੀ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੁਦਾਗਰ ਗੁੰਡਾ ਗ਼ਰਦੀ ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤਾਰ ਤਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕੇਵਲ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਜਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਦੋ ਚਾਰ ਚੀਟਾਂ ਦੀ ਮੁਥਾਜੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਕੋਈ ਮੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਇਸ ਤਰ•ਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸਵਾਲ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਉੱਪਰ ਆਉਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਵਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਵੀ ਖੜੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਲ ਭਰ ਤੋਂ  ਲੜਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਯਕੀਨਨ ਸੀ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਮੋਗੇ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਗੈਰਹਾਜਰ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਆਰਥਿਰਕ ਨੀਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਇਕ ਮੱਤ ਨਹੀਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਇਸ ਪਾਸੋਂ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਤੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਚੋਣਾ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਤਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਸਤਾ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ ਜਾਵੇ। 

ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰੇ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਦੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣਗੇ?

ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ 'ਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਬਰਬਰਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਾਰਾ ਲੱਗਭਗ ਇਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਇਰ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਉਡਵਾਇਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ 'ਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਲੈ ਕੇ ਹਾਕਮ ਬੇਸ਼ਰਮ ਹਾਸਾ ਹੱਸਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਇਸ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਇਕ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤਾ। ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕੌਮਾਂ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਕੇ ਤੇ ਸੋਚ ਕੇ ਕੌਮਾਂ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।

ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਦੀ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਫੇਰੀ ਵਪਾਰਕ ਸੀ। ਜਿਸ ਫੇਰੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸ ਨੇ ਬਾਸਮਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਪਾਰਕ ਫੇਰੀ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ 'ਚ ਜਾਣ ਲਈ ਸਬੱਬ ਮਹੱਈਆ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਸਬੱਬ ਦੇ ਚਲਦੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਇਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਰੇ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਡਾਇਰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੋ ਇਕ ਰਸਤੇ 'ਚ ਖੜ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅੰਨੇਵਾਹ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮਰ ਨਹੀਂ ਗਏ ਤੇ ਜਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਵਾਲੇ ਹਕੂਮਤੀ ਕਾਰੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਐਗਨਸ ਸਮੇਡਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਕਾਮਰੇਡ ਵੀ. ਆਈ. ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰੇ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦੇ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵੰਡਾਉਣ ਲਈ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਭਾਰਤ 'ਚ ਵੀ ਲੋਕ ਰੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਦਾ ਕਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਕ ਉਹ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਪੀ ਜਾਣ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ ਸਰ ਰਾਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟਗੋਰ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ 'ਸਰ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਖੂਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਖੂਨ 'ਚ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੇ ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਗ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਸਿੰਜੀ ਮਿੱਟੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸਾਂਭ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਬਰਬਰ ਕਾਰੇ ਨੇ ਬਾਲੜੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਮ ਮਹੁੰਮਦ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਬਣਨ ਦੇ ਕਠਨ ਰਾਹ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਭਰੇ ਪੀਤੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਕੂਮਤ ਪ੍ਰਸਤ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰੇ ਕਰਦਿਆਂ ਡਾਇਰ ਤੇ ਉਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਉਪਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ ਇਕ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰਾ ਵੀ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਸਦਾ ਹੀ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਕਰਦਾઠਰਹੇਗਾ ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੇਗੀ, ਇਹ ਸ਼ਰਮਸਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ।

ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਬੇਕਾਸੂਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ਾਲਮ ਪੰਜਿਆਂ 'ਚ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਖ਼ੂਨੀ ਖੂਹ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਉਸ ਇਕੋ ਇਕ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਯਾਤਰੂ ਪੁਸਤਕઠ'ਚ ਅੰਕਤ ਕਰਨੋਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ 'ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਘਟਨਾ ਸੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਭੁਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਉੱਥੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ 'ਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਹੈ।' ਇਹ ਉਹ ਭਾਵੁਕ ਪਲ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ 'ਚ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਨੇ ਯਾਤਰੂ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਦਰਜ਼ ਕੀਤੇ ਪਰ ਇਕ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ 'ਚ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ ਨੇ ਇਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਹੀ ਮੰਗੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਦਰਜ਼ ਹੀ ਕਰਵਾਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁ ਦਰਦ ਉਹ ਇਸ ਬਾਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਿਆ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਰ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਉਹ ਸਮੂਹ ਨੌਜਵਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਹੀ ਵਧਾਈ ਦੀਆਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਸਥਲ ਦਾ ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਯੂ. ਪੀ. ਏ. ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸੈਰਗਾਹ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਅੱਜ ਜੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਸਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸੈਰਗਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰੂਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੀ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਯਾਤਰੂ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਹੀ ਲਿਖਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਉਪਰ ਜੇ ਮਲੱਮ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਟਕੋਰ ਦਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਖ਼ੋਜੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਡਾਇਰ ਨਾਲ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਗਏ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ 'ਚ 150 ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਇਰਸ਼ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਡਾਇਰ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾਇਆ ਸੀ। ਐਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਆਇਰਸ਼ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਆਇਰਸ਼ ਆਗੂ ਡੀ ਵਲੇਰਾ ਨੇ ਇਕ ਬਿਆਨ 'ਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ 'ਆਇਰਸ਼ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰਾ ਹੈ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਦਾਗ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅਇਰਸ਼ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਧੋਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਵੀ ਆਇਰਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹਨ।' ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਇਰਸ਼ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਗੁਲਾਮ ਕੌਮ ਉਪਰ ਜੁਲਮ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ 'ਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਇਕ ਆਇਰਸ਼ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਸ਼ਾਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਇਸ ਕਾਰੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਉਹ ਆਇਰਸ਼ ਸਿਪਾਹੀ ਏਨੇ ਸ਼ਰਮਸ਼ਾਰ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਸਵਾ ਸੌ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੜੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਧੱਬੇ ਧੋਣ ਲਈ ਆਇਰਸ਼ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਖੂਨ 'ਚ ਲੈਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ।

ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰੂਨ ਦੀ ਇਸ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰੇ ਬਾਰੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ 'ਚ ਉਹ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਗਲਤੀ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜੇ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇ ਪਰ ਉਹ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਆਏਗਾ ਜਦੋਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੇਗੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਕਾਰੇ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਾਰਸ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਲਈ ਸ਼ਰਮਸ਼ਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣਗੇ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇਕ ਸਦੀ ਜਾਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ, ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਉਹ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵੇਗਾ।
-ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਲੀ
            94647-97400      
(ਲੇਖਕ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ)

dr tejinder virli and mrs virli